İran'ın Hürmüz Boğazı'nı ablukaya alması, Afrika kıtasında ciddi enerji ve tarım krizi yaratıyor. Normalde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin en az beşte birinin geçtiği bu stratejik geçidin kapanması, Afrika ülkelerinde yakıt istasyonlarında uzun kuyruklar, elektrik kesintileri ve gübre kıtlığı sorunlarına neden oluyor.
Enerji Ticareti Durma Noktasında
Avrupa Uluslararası İlişkiler Konseyi'nden Afrika enerji sektörü uzmanı Maddalena Procopio, krize ilişkin değerlendirmesinde "Yakıt ve gübre kıtlaşması nedeniyle fiyatlar yükseliyor. Bu artışlar gıda, ulaşım ve diğer mal türlerini de pahalılaştırıyor" ifadelerini kullandı. Procopio, etkilerin ülkeden ülkeye değiştiğini, bazı ülkelerde stokların tükenme noktasına gelirken, Nijerya gibi petrol üreticisi ülkelerin ise fırsatlarla karşılaşabileceğini belirtti.
Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın yanı sıra, Körfez bölgesindeki petrol depoları ve tesislerine yönelik karşılıklı saldırılar da enerji fiyatlarını hızla yükseltmeye devam ediyor. Katar başta olmak üzere Fars Körfezi çevresindeki petrol tesislerine düzenlenen saldırılar, küresel enerji piyasalarında ek paniğe yol açıyor.
Afrika'da Rafine Kapasitesi Yetersizliği
Uluslararası enerji sektörü araştırma merkezi Energy Institute'dan Selene Law, Afrika'nın enerji yapısındaki yapısal sorunlara dikkat çekti. Law, "Ham petrol ve gaz diğer yöne, özellikle Nijerya ve Cezayir'den ihraç ediliyor ancak bu ham maddenin başka yerde işlenmesi gerekiyor çünkü tek başına ham petrole pek ihtiyaç duyulmuyor" açıklamasını yaptı. Tüm Afrika kıtasında sadece birkaç rafinerinin bulunması, kontinentin işlenmiş yakıt ürünleri için dış kaynaklara bağımlı kalmasına neden oluyor.
Normal şartlarda Afrika limanlarına özellikle benzin ve dizel gibi yakıtları taşıyan gemiler, mevcut krizde seferleri durdurdu. Bu durum, akaryakıt istasyonlarındaki pompa fiyatlarının önemli ölçüde artmasına ve yakıt tedarikinde aksamalara yol açıyor.
Tarım Sektörüne Gübre Darbesi
Enerji krizinin yanı sıra, Afrika ülkelerinin Körfez bölgesinden ithal ettiği gübre tedarikinde de ciddi sorunlar yaşanıyor. Çiftçilerin fasulye ve mısır gibi temel gıda ürünlerinin yetiştirilmesinde kullandığı kimyasal gübreler de kıtada ulaşamıyor durumda. Afrika'nın ihtiyaç duyduğu gübrenin yüzde 90'ı ithalat yoluyla karşılanıyor.
Procopio, gübre fiyatlarındaki dramatik artışa dikkat çekerek "Bir çuval gübre çok daha pahalı hale geldi. Bu durum, tam da ekim sezonunda yaşanıyor. Sonuçta çiftçiler daha az ürün toplayacak ve dolayısıyla daha az gıda satabilecek" değerlendirmesinde bulundu.
Siyasi İstikrar Endişeleri
Afrika ülkesi hükümetleri, yakıt ve gübre kıtlığının yanı sıra bunlara eşlik eden fiyat artışları karşısında endişelerini artırıyor. Procopio, durumun ekonomik boyutunun yanında siyasi riskler de taşıdığını vurgulayarak "Kıtlık ve buna eşlik eden yakıt fiyatı artışları toplumsal huzursuzluk ve protestolara yol açabilir" uyarısında bulundu.
Hürmüz Boğazı'ndaki abluka devam ettiği sürece, Afrika kıtasında enerji ve gıda güvenliği risklerinin artması bekleniyor. Bölgedeki gemilerin yükleme yapamaması ve depolama alanlarının hızla dolması nedeniyle, krizin uzun vadeli etkilerinin daha da şiddetleneceği öngörülüyor.
