Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan arkeolojik araştırmalar, insanlığın şans oyunlarıyla olan ilişkisinin bilinen tarihten çok daha eskiye dayandığını ortaya koydu. Hakemli bilimsel dergi American Antiquity'de yayımlanan çalışmaya göre, 12 bin yıl önce ABD-Büyük Ovalar'ın batısında yaşayan Buzul Çağı avcı toplayıcıları zar benzeri olasılık araçlarıyla oyunlar oynuyordu.
Zar tarihi 6 bin yıl geriye çekildi
Bu bulgu, zarın kökenini Avrupa, Afrika ve Asya'daki Tunç Çağı toplumlarında bulunan benzer eserlerden tam 6 bin yıl daha geriye çekiyor. Kolorado Eyalet Üniversitesi'nden arkeolog Robert Madden ve ekibi, Wyoming, New Mexico ve Kolorado'da günümüzden 12 bin 800 ila 12 bin 200 yıl öncesine tarihlenen zar örneklerini tespit etti.
Onlarca yıldır arkeologlar, insanın olasılık ve rastlantısallık kavramlarını ilk kez yaklaşık 5 bin 500 yıl önce keşfettiğini varsayıyordu. Bu teori, Orta Doğu, Hindistan ve Asya genelinde bulunan çok yüzlü zarlara dayanıyordu. Ancak yeni araştırma bu zaman çizelgesinin ciddi bir revizyona ihtiyacı olduğunu gösterdi.
600 parça üzerinde sistematik analiz
Araştırmacılar, 1907 yılında yayımlanan ve yerli halklara ait zar setlerini inceleyen kapsamlı bir çalışmayı modern yöntemlerle yeniden ele aldı. Kuzey Amerika genelindeki 57 farklı bölgeden toplanan 600'den fazla parça üzerinde yapılan sistematik analizler, bu nesnelerin "oyun parçası" olduğunu tescilledi.
Popular Science'a konuşan Madden, "Eksik olan kanıt değil, baktığımız şeyin ne olduğunu anlamamızı sağlayacak kıta çapında bir standarttı" diyerek sürecin önemini vurguladı. Bu ilk zarlar, bugünkü küp formundan oldukça farklıydı ve küçük kemiklerden oyulmuş "ikili zar" denilen düz ve iki yüzlü araçlar şeklindeydi.
Kemikten yapılan özel tasarım araçlar
Her bir yüzey, zemine atıldığında sonucun net bir şekilde anlaşılabilmesi için özel işaretler veya boyalarla modifiye edilmişti. Araştırmacılar, bu nesnelerin kemik işlemenin tesadüfi yan ürünleri olmadığını, rastgele sonuçlar üretmek için bilinçli ve amaçlı bir şekilde tasarlandığını belirtiyor.
Arkeologlar, bu şans oyunlarının sadece vakit geçirmek için oynanmadığını, Geç Pleistosen dönemindeki yerli kültürler için hayati bir sosyal teknoloji olduğunu savunuyor. Bu oyunlar o dönemde farklı gruplardan insanların bir araya gelmesini, mal ve bilgi değişimi yapmasını, ittifaklar kurmasını ve belirsizliği yönetmesini sağlayan kurala dayalı, tarafsız alanlar oluşturuyordu.
Oyuncuların yüzde 81'i kadındı
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri oyuncuların kimliğiyle ilgili. Tarihsel kayıtlar ve etnografik analizler incelendiğinde, bu oyunların bugün sanılanın aksine erkek egemen bir alan olmadığı görülüyor. Belgelenen 131 oyun kaydının yüzde 81'inde oyunun sadece kadınlar tarafından oynandığı, yüzde 12'sinde her iki cinsiyetin yer aldığı tespit edildi.
Erkeklerin tek başına oynadığı oranın ise sadece yüzde 7 olduğu saptanan bu bulgular, tarihsel dönemlerde kadınların sosyal organizasyondaki rolü hakkında yeni perspektifler sunuyor. Bu veriler, şans oyunlarının toplumsal cinsiyet dinamikleri açısından da yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
