ABD Başkanı Donald Trump, NATO'dan çekilme tehdidini yineleyerek ittifakı "kağıttan kaplan" olarak nitelendirdi. İran'daki savaş nedeniyle yoğunlaşan eleştiriler, Avrupa ülkelerinin Hürmüz Boğazı'nın açılması için deniz gücü oluşturma çağrılarına yanıt vermemesi üzerine doruk noktasına ulaştı.
Trump, İngiliz gazetesi The Telegraph'a verdiği mülakatta, "Yeniden değerlendirmenin ötesinde olduğunu söyleyebilirim. NATO beni hiçbir zaman etkilemedi. Onların kağıttan bir kaplan olduğunu her zaman biliyordum ve [Rusya Devlet Başkanı Vladimir] Putin de bunu biliyor" açıklamasında bulundu.
NATO Antlaşması'nın Çekilme Kuralları
1949 tarihli Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 13. Maddesi, bir ülkenin ittifaktan ayrılma prosedürünü düzenliyor. Bu maddeye göre, çekilmek isteyen ülkenin ABD'ye resmen bildirimde bulunması gerekiyor. ABD'nin de bu bildirimi diğer tüm NATO üyelerine iletme yükümlülüğü bulunuyor. Resmi bildirimden bir yıl sonra ülke ittifaktan resmen ayrılmış oluyor.
ABD'nin özel durumu, hem NATO üyesi hem de antlaşmanın deposu konumunda olmasından kaynaklanıyor. Bu durumda ABD hükümeti, çekilme niyetini kendi Dışişleri Bakanlığı'na bildirmek zorunda kalacak ve ardından diğer üyelere haber verme prosedürünü tamamlayacak.
Biden'ın 2023'te İmzaladığı Yasa Engeli
2023 yılında dönemin Başkanı Joe Biden, başkanların NATO'dan çekilmesini zorlaştıran kritik bir yasa imzaladı. 2024 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'na eklenen bu düzenleme, başkanın Senato'da üçte iki çoğunluk desteği almadan ittifaktan çıkmasını engelliyor.
Yasa, başkanın Senato çoğunluğu veya Kongre Yasası olmaksızın Kuzey Atlantik Antlaşması'nı "askıya alamayacağını, feshedemeyeceğini, kınayamayacağını veya geri çekilemeyeceğini" açık bir şekilde belirtiyor. Ayrıca çekilme sürecini desteklemek için federal fonların kullanılması da yasaklanıyor.
Uzmanlardan Hukuki Değerlendirme
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nde politika uzmanı Rafael Loss, Euronews'e yaptığı açıklamada "Yasa, başkanın ABD'yi anlaşmadan çıkarmasını resmi olarak çok zorlaştırıyor" değerlendirmesinde bulundu. Loss, Trump'ın bunu yapmaya çalışması durumunda ABD'nin farklı yasama organlarının yetkilerine ilişkin farklı hukuki yorumların ortaya çıkabileceğini belirtti.
NATO'dan resmen çekilmeye yönelik herhangi bir kararın doğrudan ABD Yüksek Mahkemesi'ne gitmesinin kuvvetle muhtemel olduğu ifade ediliyor. Bu durumda mahkeme, hükümetin uluslararası anlaşmalardan ayrılma yetkisinin başkana ait olup olmadığı konusunda karar verecek.
Avrupa İçin Güvenlik Endişeleri
Trump'ın bu açıklamaları, Avrupa'nın güvenlik mimarisinin geleceği konusunda ciddi belirsizliklere yol açıyor. NATO'nun transatlantik bağının zayıflaması halinde, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını artırması ve kendi güvenlik yapılarını güçlendirmesi gerekebilir. Bu gelişme, Avrupa'daki tüm toplulukları ekonomik ve güvenlik açısından etkileyebilir.
