Hristiyan dünyasının büyük bir kısmı bu hafta sonu Paskalya Bayramı'nı kutlarken, Avrupa genelinde tüm Hristiyanlar aynı tarihte bu kutlamayı gerçekleştirmiyor. Roma Katolikleri ve Protestanlar Paskalya Pazarı'nı 5 Nisan'da kutlarken, farklı mezheplere bağlı Ortodoks Hristiyanlar bu kutlamayı bir hafta sonra, 12 Nisan'da yapıyor.
440 Yıllık Takvim Farkının Kökleri
Bu farklılığın temelinde 1582 yılında gerçekleşen büyük takvim reformu bulunuyor. Papa 13. Gregory'nin emriyle, Julius Caesar tarafından oluşturulan Jülyen takviminin yerini Gregoryen takvimi aldı. Bu geçiş sırasında 5-14 Ekim 1582 tarihleri arasındaki günler hiç yaşanmadı ve takvim bir anda 4 Ekim'den 15 Ekim'e atladı.
Jülyen takviminin zamanla yıldız hareketlerine göre geri kalması, bu radikal değişikliğin nedeni oldu. Papa 13. Gregory'nin getirdiği daha hassas takvim sistemi, bugün Batı dünyasında hem dini hem sivil yaşamda kullanılan Gregoryen takvimin temelini oluşturdu. Günümüzde Jülyen takvimi, Gregoryen takvimin yaklaşık 13 gün gerisinde bulunuyor.
İznik Konsili'nin 325 Yılındaki Kararı
I. Konstantin'in girişimiyle 325 yılında toplanan İznik Konsili, Paskalya'nın tüm Hristiyanlar tarafından aynı tarihte kutlanması gerektiğini açıkça ortaya koymuştu. Daha sonra bu tarihin, ilkbaharın ilk dolunayını izleyen ilk pazar günü olması gerektiği benimsendi.
Ancak bahar ekinoksunun tarihi iki farklı takvimde değişiklik gösterdiğinden, birlik sağlanamamış durumda. Roma Katolik Kilisesi ve Protestan kiliselerinin çoğu Gregoryen takvimi benimserken, Ortodoks kiliseleri Jülyen takvimini referans almaya devam ediyor.
Ülke ve Kilise Bazında Farklı Uygulamalar
Rusya'da bu durum yalnızca dini bayramlarla sınırlı kalmadı. Sivil takvim ancak 1917 Rus Devrimi sonrasında değiştirildi. Bu nedenle "Ekim Devrimi" aslında Gregoryen takvime göre Kasım ayında gerçekleşti.
Yunan Ortodoks Kilisesi, reformdan geçmiş Jülyen takvimini yalnızca Noel gibi sabit bayramlar için kullanırken, Paskalya ve Pentekost gibi hareketli bayramlarda eski takvime bağlı kalıyor. Bu nedenle Yunanlar Noel'i Batılılarla aynı tarihte kutlarken Paskalya'yı farklı günde kutluyor.
Rus Ortodoks Kilisesi ise tüm dini bayramlar için eski takvimi kullanmayı sürdürüyor. Buna bağlı olarak Ruslar hem Noel hem de Paskalya bayramlarını Batı kiliselerinden farklı tarihlerde kutluyor.
Ortodoks Paskalya Gelenekleri
Ortodoks Hristiyanların Paskalya kutlamaları Batı'daki uygulamalardan farklı gelenekler içeriyor. Paskalya, cumartesiyi pazara bağlayan gece gerçekleştirilen özel bir ayinle kutlanıyor. Bu ayinde inananlar Ortodoks ibadetlerinde olduğu gibi ayakta duruyor ve ellerinde yanan mumlar tutuyor.
Gece yarısı rahip, "Hz. İsa dirildi" sözlerini içeren ilahiyi söyleyerek kutlamanın doruk noktasını oluşturuyor. 2023 yılında nadir görülen bir durum yaşanmış ve Katoliklerin Paskalya bayramı Ortodokslarınkiyla aynı güne denk gelmişti.
