ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş nedeniyle küresel petrol fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarına büyük zamlar olarak yansıdı. Son olarak motorinde yaklaşık 2,52 TL'lik artış yapılan Türkiye'de motorinin litre fiyatı İstanbul'da 77,5 TL, Ankara ve İzmir'de 79 TL'ye yükselirken, Diyarbakır'da 80 TL'yi geçti.
Petrol fiyatları 119 dolara kadar yükseldi
Brent petrolün varil fiyatı, savaşın etkisiyle bir ara 119 dolara kadar yükseldi ve Mart ayının son gününü 105 doların üzerinde tamamladı. Savaşın başladığı 28 Şubat'ta 70 dolar seviyesinde olan Brent petrol, böylece bir ayda yüzde 50'ye yakın artış gösterdi. Benzin fiyatları da İstanbul'da Şubat sonu 58 TL civarından bugün 62,5 TL'nin üzerine çıktı.
İran savaşı öncesinde Türkiye'de motorin fiyatları 60 TL civarındaydı. 1 Nisan itibariyle motorindeki toplam fiyat artışı 17 TL'yi geçti. Türkiye'nin enerji ithalatına yüksek bağımlılığı nedeniyle uluslararası fiyatlardaki her artış kısa sürede iç piyasaya yansıyor.
Hükümet eşel mobil sistemini devreye aldı
Hükümet, fiyat artışlarının enflasyona etkisini sınırlamak amacıyla 5 Mart'ta eşel mobil sistemini yeniden devreye aldı. Bu sisteme göre petrol veya kur kaynaklı artışların yüzde 75'i ÖTV üzerinden karşılanıyor, sadece yüzde 25'i pompa fiyatına yansıyor. Eşel mobil sistemi daha önce 17 Mayıs 2018'de yürürlüğe konmuş, ancak 2021 yılının son çeyreğinde uygulamadan kaldırılmıştı.
Hürmüz Boğazı krizi küresel enerji ticaretini etkiliyor
Petrol fiyatlarındaki yükselişin arkasında Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması bulunuyor. Dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan bu hat üzerinden barış zamanında günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınıyordu. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, savaşın küresel petrol arzında günlük yaklaşık 11 milyon varillik kayba yol açtığını ve bunun 1970'lerdeki petrol şoklarından daha büyük bir etki yarattığını belirtti.
Enerji uzmanı Ali Arif Aktürk, devletin ÖTV gelirinin önemli bölümünden feragat ederek fiyat artışını sınırlamaya çalıştığını, ancak petrol fiyatlarının yükselmeye devam etmesi halinde sistemin etkisinin sınırlı kalabileceğini söyledi.
