Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI), Google'ın ana şirketi Alphabet'in CEO'su Sundar Pichai'ye gönderdiği açık mektupta, teknologi devinin son algoritma güncellemelerinin Türkiye'deki bağımsız medya kuruluşları üzerinde "yıkıcı" etkiler yarattığını bildirdi. Enstitü, Google'ın insan haklarını koruma ve kaliteli gazeteciliği destekleme taahhütlerinin Türkiye uygulamasında karşılık bulmadığını vurguladı.
Ağustos 2024'ten bu yana süren "algoritmik şok"
IPI'nın verilerine göre, Ağustos 2024, Kasım 2024 ve Mart 2025 dönemlerinde gerçekleşen Google algoritma güncellemeleri bağımsız medya kuruluşlarının dijital erişimini ciddi biçimde etkiledi. Türkiye'deki bağımsız medya ekosistemine bu durum "algoritmik şok" adıyla yansıdı.
Mektuba göre bağımsız medya kuruluşları, Google Haberler ve Keşfet (Discover) platformlarından gelen trafikte yüzde 60 ile 80 arasında değişen kayıplar yaşadı. IPI, bu görünürlük kaybının yarattığı kurumsal krizlerin en ağır sonucunun Gazete Duvar'ın kapanış kararı olduğunu belirtti.
"Orijinal habercilik cezalandırılıyor" iddiası
IPI'nın analizleri, Google algoritmalarında iki temel sistemik sorun bulunduğunu ortaya koydu. İlk olarak, Google sistemlerinin özgün habercilik yerine "kopyala-yapıştır" ekonomisini teşvik ettiği iddia ediliyor. Orijinal araştırma haberleri baskılanırken, bu içeriği kopyalayan veya derleyen SEO odaklı "tık tuzağı" sitelerinin üst sıralara yükseldiği öne sürülüyor.
İkinci sorun olarak IPI, Google'ın içerik seçiminde bağımsız medya kuruluşları aleyhine çarpık sonuçlar doğurduğunu ve görünürlüğün küçük bir grup iktidar yanlısı mecrada yoğunlaştığını vurguluyor.
Dijital telif yasası ile zamanlama uyuşması
Mektupta, trafik kayıplarının Türkiye'de tartışılan Dijital Telif Yasası ile aynı döneme denk gelmesi dikkat çekici bir nokta olarak işaret ediliyor. Bağımsız medya topluluğu, Google'ın gelecekte karşılaşabileceği lisanslama maliyetlerinden kaçınmak amacıyla bağımsız mecraların görünürlüğünü kasıtlı olarak düşürmüş olabileceğinden endişe duyduğunu belirtiyor.
Google'a üç kritik talep
IPI, Google'dan kamu yararını ve medya çoğulculuğunu korumak adına üç somut adım atmasını talep etti. İlk olarak şeffaf veri paylaşımı kapsamında, bağımsız mecraların sistematik olarak baskılanıp baskılanmadığını belirlemek için ham trafik ve sıralama verileri paylaşılması isteniyor.
İkinci talep, Ağustos 2024 - Mart 2025 güncellemelerinin iktidar yanlısı medya üzerindeki farklı etkilerine dair bağımsız bir risk değerlendirmesinin yapılıp yayınlanması yönünde. Üçüncü olarak da bağımsız medya kuruluşlarının telif lisans sözleşmelerinden dışlanmaması ve mevcut adaletsiz durumun düzeltilmesi için adil telif müzakereleri talep ediliyor.
IPI, Google'dan bu endişelere yönelik resmi ve somut bir yanıt beklediğini, sürecin takipçisi olmaya ve platform algoritmalarının basın özgürlüğü üzerindeki etkilerini raporlamaya devam edeceğini açıkladı.
