New York Üniversitesi Langone Health araştırmacıları tarafından yürütülen yeni bir çalışma, günlük kullandığımız ev ürünlerinde bulunan DEHP (di-2-etilheksilftalat) adlı toksinin 2018'de dünya çapında yaklaşık 1,97 milyon erken doğuma katkıda bulunduğunu ve 74 bin bebek ölümüyle bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Mikroskobik parçaları gıda, hava ve toz yoluyla vücuda giren bu madde, kozmetiklerden deterjan ve böcek kovuculara kadar birçok üründe kullanılıyor.
200'den Fazla Ülkeyi Kapsayan İlk Küresel Analiz
Çalışmanın kıdemli yazarı ve Pediatri Profesörü Leonardo Trasande, "Tehlikeli kimyasallarla tehlikeli bir Whac-A-Mole oyunu oynuyoruz" açıklamasında bulundu. Araştırma, daha önceki küçük ölçekli ve bölgesel çalışmaların aksine, 200'den fazla ülkedeki maruziyet verilerini ve sağlık sonuçlarını birleştirerek küresel yükü tahmin eden ilk analiz olma özelliği taşıyor.
Ortadoğu ve Güney Asya En Yüksek Risk Altında
Çalışmanın sonuçları, DEHP maruziyetinin dünya genelinde eşit dağılmadığını gösteriyor. Hızlı sanayileşme ve artan plastik kullanımının daha yüksek maruziyet seviyelerine neden olduğu Ortadoğu ve Güney Asya bölgeleri, DEHP maruziyetiyle bağlantılı küresel yükün yarısından fazlasını taşıyor. Afrika kıtasında ise durum farklı bir boyut kazanıyor: daha az vaka kaydedilmesine rağmen, yeni doğan bebeklerin ölme olasılığı daha yüksek ve bu durum sağlık bakımına erişimdeki yetersizlikleri yansıtıyor.
Hormonları Bozarak Erken Doğuma Yol Açıyor
Bilim insanları, DEHP gibi ftalatların hamileliği düzenleyen hormonları bozarak erken doğum riskini artırdığına inanıyor. Bu kimyasallar plasentada iltihaplanma ve stresi tetikleyebilir ya da plasentanın işleyişini etkileyerek doğumun 37. haftadan önce başlamasına yol açabiliyor. Kesin mekanizmalar hala araştırılıyor olsa da, bu maddeler yaygın ölçüde "endokrin bozucu" olarak kabul ediliyor ve fetal gelişime de müdahale edebiliyor.
Erken Doğumun Yaşam Boyu Etkileri
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, hamileliğin 37. haftasından önce doğan çocukların yaşam boyu öğrenme ve gelişimle mücadele etme riski daha yüksek. Erken doğumlar aynı zamanda bebek ölümlerinin önde gelen nedenleri arasında yer alıyor ve uzun süreli sakatlıkların da temel sebeplerinden biri olmaya devam ediyor.
İkame Maddeler de Benzer Riskler Taşıyor
Araştırma, DEHP'nin düzenlenmesi durumunda kullanılan ikame maddelerin de benzer riskler oluşturabileceğini gösteriyor. DEHP'nin yerine yaygın olarak kullanılan DiNP (Diisononil ftalat) maddesinin de benzer sağlık riskları taşıyabileceği tespit edildi. Bu durum, ftalatların genellikle ayrı ayrı ele alınmasına karşın, madde gruplarının bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
DEHP daha önce yapılan çalışmalarda kanser, kalp hastalığı ve kısırlıkla da ilişkilendirilmiş bulunuyor. Çevresel maruziyetin erken doğumdaki rolünü ölçmek şimdiye kadar zor olsa da, bu kapsamlı analiz konuya dair önemli veriler sunuyor.
